Στα τέλη του 1963, ένα παράξενο νέο αυτοκίνητο εμφανίστηκε στους αμερικανικούς δρόμους, τραβώντας τα βλέμματα με τον χαρακτηριστικό ήχο ενός κινητήρα τζετ.
Αντί για το γνώριμο γουργουρητό ενός βενζινοκινητήρα, ο κόσμος άκουγε το διαπεραστικό σφύριγμα ενός αεριοστροβίλου. Το αυτοκίνητο έμοιαζε να έρχεται από το μέλλον και ο κινητήρας του υποσχόταν να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι Αμερικανοί αντιλαμβάνονταν τα επιβατικά αυτοκίνητα.
Ο στρόβιλος μπορούσε να λειτουργήσει με βενζίνη, κηροζίνη, πετρέλαιο κίνησης, ακόμη και με πολύ πιο ασυνήθιστα καύσιμα, όπως το άρωμα.
Η αυτοκινητοβιομηχανία δεν περιορίστηκε στην κατασκευή ενός πρωτοτύπου. Κατασκεύασε 55 αυτοκίνητα και τα παρέδωσε σε απλούς Αμερικανούς για δοκιμές σε πραγματικές συνθήκες.
Κινητήρια δύναμη του εγχειρήματος ήταν ένας μηχανικός που κατείχε τη θέση του επικεφαλής σχεδιαστή της εταιρείας από το 1946. Στόχος του ήταν να μεταφέρει την τεχνολογία των στροβίλων από τα αεροσκάφη στα καθημερινά επιβατικά αυτοκίνητα.
Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο μηχανικός εργαζόταν πάνω σε κινητήρες αεροσκαφών, αλλά η πραγματική του φιλοδοξία ήταν να τοποθετήσει έναν αεριοστρόβιλο σε ένα αυτοκίνητο για πολιτική χρήση.
Ένα σημαντικό βήμα έγινε το 1954, όταν η εταιρεία παρουσίασε το πρώτο της πειραματικό επιβατικό αυτοκίνητο με αεριοστρόβιλο.
Οι μηχανικοί ανέφεραν με ενθουσιασμό ότι το αυτοκίνητο είχε διασχίσει τη χώρα χωρίς ούτε μία βλάβη. Ο κινητήρας δεν χρειαζόταν συμβατικό ψυγείο, δεν επηρεαζόταν από τις θερμοκρασίες κάτω από το μηδέν και δεν απαιτούσε αλλαγή λαδιών κάθε 4.828 χιλιόμετρα (3.000 μίλια), όπως ένας συμβατικός κινητήρας.
Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1960, η εταιρεία είχε συγκεντρώσει πολυετή εμπειρία στην ανάπτυξη στροβιλοκινητήρων.
Ο στρόβιλος τέταρτης γενιάς A-831 απέδιδε 97 kW (130 hp) και εντυπωσιακή ροπή 576 Nm (425 lb-ft), διαθέσιμη από τις μηδέν στροφές ανά λεπτό. Ο στρόβιλος περιστρεφόταν στις 60.000 στροφές ανά λεπτό, ενώ ένα κιβώτιο υποπολλαπλασιασμού μείωνε αυτή την ταχύτητα σε επίπεδα κατάλληλα για επιβατικό αυτοκίνητο.
Το αποτέλεσμα ήταν δυνατή επιτάχυνση, ενώ ο ίδιος ο κινητήρας ζύγιζε μόλις περίπου 186 κιλά (410 λίβρες)—σημαντικά λιγότερο από τους συμβατικούς κινητήρες V8 με παρόμοια ισχύ.
Το αμάξωμα σχεδιάστηκε από έναν Ιταλό αμαξοποιό, ενώ η αισθητική του διαμόρφωση προήλθε από έναν Αμερικανό σχεδιαστή που είχε εργαστεί προηγουμένως για μια άλλη μεγάλη αυτοκινητοβιομηχανία.
Το αποτέλεσμα ήταν τόσο φουτουριστικό, ώστε το αυτοκίνητο απέκτησε ένα παρατσούκλι εμπνευσμένο από την ομοιότητά του με ένα άλλο διάσημο αμερικανικό κουπέ.
Το πίσω μέρος έμοιαζε με τα ακροφύσια εξαγωγής ενός αεριωθούμενου αεροσκάφους, ενώ το εμπρός μέρος είχε σχήματα που θύμιζαν τις εισαγωγές αέρα ενός μαχητικού τζετ.
Το αμάξωμα ήταν βαμμένο σε μια χαρακτηριστική μπρονζέ απόχρωση, γνωστή ως turbine bronze. Αντί για συμβατικό στροφόμετρο, το ταμπλό διέθετε πυρόμετρο, έναν δείκτη θερμοκρασίας με δυνατότητα ένδειξης έως και 1.100 βαθμούς Κελσίου (2.012 βαθμούς Φαρενάιτ).
Το 1963, η εταιρεία ξεκίνησε ένα φιλόδοξο πρόγραμμα δοκιμών με συμμετοχή του κοινού, ανακοινώνοντας στο ραδιόφωνο και την τηλεόραση ότι 55 αυτοκίνητα θα παραχωρούνταν σε απλούς Αμερικανούς για τρεις μήνες, χωρίς κόστος.
Περίπου 30.000 άνθρωποι υπέβαλαν αίτηση. Περίπου 200 οικογένειες—μεταξύ των οποίων εκπαιδευτικοί, γιατροί, λογιστές και αγρότες—επιλέχθηκαν για να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα.
Τα αυτοκίνητα έφτασαν τελικά σε 48 πολιτείες.
Σε σχεδόν τρία χρόνια, ο στόλος διένυσε συνολικά περισσότερα από 998.000 χιλιόμετρα (620.000 μίλια).
Οι οδηγοί επαινούσαν την εξαιρετικά ομαλή λειτουργία του στροβίλου, την απουσία κραδασμών και τις χαμηλές απαιτήσεις συντήρησης. Ωστόσο, παραπονούνταν και για την καθυστέρηση στην απόκριση όταν πατούσαν το γκάζι, η οποία μερικές φορές μπορούσε να φτάσει τα δύο δευτερόλεπτα.
Επίσης, δεν υπήρχε πέδηση μέσω του κινητήρα και η κατανάλωση καυσίμου ήταν υψηλή—περίπου 18,1 λίτρα/100 χλμ. στον αυτοκινητόδρομο (13 mpg) και έως 26,1 λίτρα/100 χλμ. στην πόλη (9 mpg).
Ένα από τα πιο αξιομνημόνευτα περιστατικά συνέβη κατά τη διάρκεια μιας περιοδείας στο Μεξικό.
Ο πρόεδρος της χώρας αμφέβαλλε ότι το αυτοκίνητο μπορούσε πράγματι να λειτουργήσει με σχεδόν οποιοδήποτε καύσιμο και πρότεινε να το γεμίσουν με τεκίλα.
Οι μηχανικοί πίσω στο Ντιτρόιτ δοκίμασαν γρήγορα την ιδέα και έριξαν αρκετές κανάτες φθηνής τεκίλας σε έναν εργαστηριακό κινητήρα.
Το εκπληκτικό ήταν ότι ο στρόβιλος λειτούργησε χωρίς κανένα πρόβλημα.
Τελικά, ο πρόεδρος έκανε μια βόλτα με αυτοκίνητο που είχε ως καύσιμο την ίδια τεκίλα που είχε προτείνει, μετατρέποντας το τέχνασμα σε επικοινωνιακή επιτυχία.
Η εταιρεία πειραματίστηκε και με άλλα ασυνήθιστα καύσιμα για διαφημιστικούς σκοπούς. Ο στρόβιλος δοκιμάστηκε με φυστικοβούτυρο και άρωμα Chanel No. 5, αν και το άρωμα ήταν προφανώς υπερβολικά ακριβό για να αποτελέσει πρακτικό καύσιμο καθημερινής χρήσης.
Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1960, η κατάσταση στην Αμερική είχε αλλάξει.
Η βενζίνη ήταν φθηνή και οι αγοραστές ενδιαφέρονταν περισσότερο για ισχυρούς κινητήρες V8 παρά για την πειραματική τεχνολογία των στροβίλων.
Οι πρώτες δοκιμές εκπομπών ρύπων δημιούργησαν ένα ακόμη πρόβλημα. Παρότι ο στρόβιλος παρήγε λιγότερο μονοξείδιο του άνθρακα, οι εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες καύσης του είχαν ως αποτέλεσμα υπερβολικές εκπομπές οξειδίων του αζώτου.
Οι νέοι κανονισμοί εκπομπών ρύπων που τέθηκαν σε ισχύ στις αρχές της δεκαετίας του 1970 καθιστούσαν όλο και δυσκολότερη την αιτιολόγηση της συνέχισης του προγράμματος στροβίλων.
Το κόστος ήταν ένα ακόμη σημαντικό εμπόδιο. Ένας μόνο στροβιλοκινητήρας κόστιζε πάνω από 10.000 δολάρια ΗΠΑ, ενώ ένα συμβατικό αυτοκίνητο κόστιζε περίπου 3.000 δολάρια ΗΠΑ.
Μέχρι το 1966, η εταιρεία είχε ουσιαστικά τερματίσει το πρόγραμμα.
Έπειτα ήρθε ένα ακόμη πιο σκληρό τέλος.
Επειδή τα αμαξώματα είχαν κατασκευαστεί στην Ιταλία, είχαν εισαχθεί στη χώρα υπό καθεστώς προσωρινής εισαγωγής. Αντί να πληρώσει τους απαιτούμενους δασμούς, η εταιρεία αποφάσισε να καταστρέψει τα περισσότερα αυτοκίνητα.
Σαράντα έξι από τα 55 αυτοκίνητα με αεριοστρόβιλο συνθλίφθηκαν με υδραυλικές πρέσες.
Μόνο εννέα διασώθηκαν.
Σήμερα απομένουν ελάχιστα, καθιστώντας το αυτοκίνητο με αεριοστρόβιλο ένα από τα πιο παράξενα κεφάλαια στην ιστορία της αμερικανικής αυτοκίνησης.