Шағын жүзбе, үлкен міндет: көлігіңіздегі «акула жүзбесі» неліктен жай сәндік бөлшек емес?

Автокөлік төбесіндегі шағын қыр — көз тартатын әрі таңғаларлықтай әсем дизайн элементі. Ол көліктің сыртқы келбетіне ерекше сипат беріп, оны өзгелерден айқындай түседі. Алайда көлемі шағын болғанымен, “акула жүзбесі” деп аталатын бұл бөлшек жай ғана сәндік элементтен әлдеқайда маңызды.

Бәрі өткен ғасырда басталған

Жуырда ғана акула жүзбесі негізінен сән-салтанатты және премиум санаттағы көліктермен байланысты болатын. Бүгінде ол нарықтың барлық сегментіндегі автокөліктерге тән кең таралған элементке айналды. Оны кез келген дерлік заманауи көліктен көруге болады.

Шын мәнінде, бұл идеяның тарихы әлдеқайда тереңде жатыр. 1930-жылдары осындай жүзбелер Чехияда жасалған Tatra T77 және T85 секілді спорттық автомобильдерде пайда болды. Олар көлікке ерекше келбет берумен қатар, инженерлердің айтуынша, аэродинамикалық киль қызметін атқарып, жоғары жылдамдықтағы тұрақтылықты жақсарта алатын.

1934 жылы таныстырылған Tatra T77 аэродинамиканы ескере отырып жобаланған алғашқы сериялық автомобильдердің бірі болды. Оның төбесінің ортасындағы қыр ауа ағынын басқаруға және жоғары жылдамдықта көтергіш күшті азайтуға көмектесті. Бұл жай әшекей емес, өз дәуірінен озық инженерлік шешім еді.

1950-жылдары америкалық автомобильдер айрықша сәнді дизайнның жаңа дәуіріне аяқ басқанда, акула жүзбелері автомобиль дизайнының маңызды бөлігіне айналды. Бұл үрдіс “Детройт бароккосы” немесе “артқы жүзбелер дәуірі” деген атаумен танылды.

Cadillac, Chevrolet, Chrysler және Ford сияқты америкалық автокөлік өндірушілері пішіні мен көлемі барған сайын әсерлі бола түскен жүзбелермен бір-бірінен асып түсуге тырысты. Олар жылдамдықтың, ғарыш дәуірінің және технологиялық прогрестің нышандарына айналды.

1959 жылғы Cadillac Eldorado Biarritz осы үрдістің ең айқын көрінісі болған шығар: оның орасан зор артқы жүзбелері сол дәуірдің бірден танылатын нышанына айналды. Алайда 1960-жылдардың ортасына қарай артқы жүзбелер негізінен жоғалып кетті. Олардың сәні өтті, ал аэродинамикалық пайдасы шектеулі болып шықты және тиімділік пен тұрақтылыққа ықпалы әрдайым оң бола бермеді.

Акула жүзбесі бекер оралған жоқ

Бүгінгі акула жүзбесінің міндеті мүлде басқа. Ол көліктің сыртқы келбетін қызықты етіп қана қоймай, әдетте бір немесе бірнеше антеннаны ішіне орналастырады.

Заманауи автомобиль антенна модульдері радиосигналдармен қатар GPS, ұялы байланыс және басқа да сымсыз байланыс түрлерін қолдай алады. Жабдықты төбедегі ықшам корпусқа орналастыру бірнеше артықшылық береді.

Біріншіден, көлік автоматты жуу орнынан өткенде кедергі келтіретін ашық антенна діңгегі болмайды. Оны дәстүрлі шыбық антеннаға қарағанда сындыру немесе зақымдау әлдеқайда қиын.

Иә, оның көрінісі әлі де әдемі.

Заманауи акула жүзбесі қарапайым радиоантеннадан әлдеқайда күрделі. Көлікке байланысты оның ықшам корпусында AM/FM радиосын, цифрлық радионы, LTE және 5G байланысын, Wi-Fi, Bluetooth және GPS, Galileo, BeiDou сияқты жерсеріктік навигация жүйелерін қолдайтын жабдық болуы мүмкін.

Кейбір премиум санаттағы көліктерде төбеге орнатылған осы модульге қолды бос ұстап сөйлесуге арналған микрофондар, температура датчиктері және басқа да электрондық бөлшектер біріктірілуі мүмкін.

Көптеген автомобиль антенналары байланыс сапасын және дерек жіберу жылдамдығын арттыру үшін MIMO, яғни Multiple Input Multiple Output — бірнеше кіріс пен бірнеше шығыс технологиясын пайдаланады. Кіріктірілген күшейткіштері бар белсенді антенналар да қамту деңгейі төмен аймақтарда тұрақты сигналды сақтауға көмектесе алады.

Ол әлі де аэродинамикаға көмектесе ме?

Акула жүзбесінің аэродинамикалық тұрғыдан да маңызы жоқ емес.

Оның пішінін ауа ағынын басқару, турбуленттілікті азайту және ауа кедергісін барынша төмендету үшін оңтайландыруға болады. Көліктің жалпы аэродинамикасына қосатын үлесі салыстырмалы түрде шағын, бірақ тіпті аздаған жақсартулар да маңызды болуы мүмкін. Бұл әсіресе энергия тиімділігінің әрбір ұтысы жүріс қорына әсер етуі мүмкін электр көліктеріне қатысты.

Корпус сезімтал антенна жабдығын механикалық зақымданудан және вандализмнен де қорғайды. Дәстүрлі шыбық антенналар автоматты жуу орындарында майысуы немесе сынуы мүмкін, ал дұрыс біріктірілген акула жүзбесін зақымдау әлдеқайда қиын.

Корпустар әдетте соққыға төзімді ABS пластигінен немесе полиуретаннан жасалып, көлік шанағының түсіне сай боялады. Құрылымына байланысты олар желіммен немесе механикалық бекіткіштермен бекітілуі мүмкін.

Қосалқы аксессуарлар нарығында ішінде ешқандай антенна жабдығы жоқ, тек акула жүзбесінің сыртқы пішінін қайталайтын сәндік қаптамалар да бар. Алайда шынайы зауыттық акула жүзбесі өте шағын корпустың ішінде жасырылған күрделі электрондық құрылғы болуы мүмкін.

Желіге қосылған көліктердің маңызды бөлігі

Көліктердің желіге қосылу мүмкіндіктері мен автоматтандырылу деңгейі артқан сайын, төбеге орнатылған антенна модулінің рөлі де маңызды бола түсуде.

Ол vehicle-to-everything, яғни V2X жүйелері үшін байланыс торабы қызметін атқарып, көлікке айналасындағы инфрақұрылыммен және желіге қосылған басқа көліктермен дерек алмасуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ ол жерсеріктік навигацияны және бұлттық қызметтермен байланысты қолдай алады.

Электр көліктерінде осы жүйе телеметрияны және қашықтан зарядтау функцияларын қолдауға көмектесе алады. Көліктер сымсыз байланысқа барған сайын тәуелді болғандықтан, автокөлік өндірушілері бұл модульдердің көлемімен, пішінімен және мүмкіндіктерімен тәжірибе жасауды жалғастырып, оларға қосымша антенналар мен датчиктер енгізуде.

Осылайша, акула жүзбесі жаңашыл еуропалық автомобильдердегі аэродинамикалық қырдан бүгінгі көліктердегі жоғары технологиялы байланыс модуліне дейін ұзақ жол жүріп өтті.

Енді оның міндеті көлікке ерекше келбет берумен ғана шектелмейді. Осы шағын пластик бөлшектің ішінде көліктің сыртқы әлеммен байланысын қамтамасыз ететін антенналар мен электрондық құрылғылар жиынтығы жасырынуы мүмкін.