Mała płetwa, wielkie zadanie: dlaczego samochodzia „płetwa rekina” to coś więcej niż stylistyczny trik

Niewielki grzbiet na dachu samochodu to przyciągający wzrok i zaskakująco elegancki element stylistyczny. Dodaje autu charakteru i nadaje mu bardziej wyrazisty wygląd. Mimo niewielkich rozmiarów tak zwana “płetwa rekina” jest jednak czymś znacznie więcej niż detalem stylistycznym.

Wszystko zaczęło się w ubiegłym stuleciu

Jeszcze niedawno płetwa rekina kojarzyła się przede wszystkim z samochodami luksusowymi i klasy premium. Dziś stała się powszechnym elementem aut z różnych segmentów rynku. Można ją zauważyć na niemal każdym nowoczesnym pojeździe.

Sam pomysł ma jednak znacznie dłuższą historię. W latach 30. XX wieku podobne płetwy pojawiały się w samochodach sportowych, takich jak produkowane w Czechach Tatry T77 i T85. Oprócz nadawania autom charakterystycznego wyglądu płetwa mogła, zdaniem inżynierów, działać jak aerodynamiczny kil, poprawiając stabilność przy dużych prędkościach.

Tatra T77, zaprezentowana w 1934 roku, należała do pierwszych seryjnie produkowanych samochodów projektowanych z myślą o aerodynamice. Centralny grzbiet na jej dachu pomagał kontrolować przepływ powietrza i ograniczać siłę nośną przy większych prędkościach. Nie była to zwykła ozdoba, lecz rozwiązanie inżynieryjne wyprzedzające swoją epokę.

Płetwy rekina stały się istotnym elementem stylistyki samochodów w latach 50. XX wieku, gdy amerykańskie auta wkroczyły w nową erę ekstrawaganckiego wzornictwa. Trend ten zyskał nazwę “baroku z Detroit” lub “ery tylnych płetw”.

Amerykańscy producenci samochodów, w tym Cadillac, Chevrolet, Chrysler i Ford, prześcigali się w tworzeniu płetw o coraz bardziej spektakularnych kształtach i rozmiarach. Stały się one symbolami prędkości, ery kosmicznej i postępu technologicznego.

Cadillac Eldorado Biarritz z 1959 roku był prawdopodobnie szczytowym wyrazem tego trendu: jego ogromne tylne płetwy stały się nieomylnie rozpoznawalnym symbolem epoki. Jednak do połowy lat 60. XX wieku tylne płetwy w dużej mierze zniknęły. Moda przeminęła, a ich zalety aerodynamiczne okazały się ograniczone; wpływ na efektywność i stabilność nie zawsze był korzystny.

Płetwa rekina powróciła nie bez powodu

Dzisiejsza płetwa rekina pełni zupełnie inną funkcję. Zamiast jedynie uatrakcyjniać wygląd samochodu, zazwyczaj mieści jedną lub więcej anten.

Nowoczesne samochodowe moduły antenowe mogą obsługiwać sygnały radiowe, a także GPS, łączność komórkową i inne rodzaje komunikacji bezprzewodowej. Umieszczenie tego sprzętu w kompaktowej obudowie na dachu zapewnia kilka korzyści.

Przede wszystkim nie ma odsłoniętego masztu antenowego, który przeszkadzałby podczas przejazdu przez automatyczną myjnię. Taką konstrukcję znacznie trudniej też złamać lub uszkodzić niż tradycyjną antenę prętową.

I tak, nadal dobrze wygląda.

Współczesna płetwa rekina jest również znacznie bardziej zaawansowana niż zwykła antena radiowa. W zależności od pojazdu kompaktowa obudowa może mieścić sprzęt obsługujący radio AM/FM, radio cyfrowe, łączność LTE i 5G, Wi-Fi, Bluetooth oraz systemy nawigacji satelitarnej, takie jak GPS, Galileo i BeiDou.

W niektórych samochodach klasy premium w tym samym module dachowym można nawet zintegrować mikrofony do rozmów w trybie głośnomówiącym, czujniki temperatury i inne podzespoły elektroniczne.

Wiele anten samochodowych wykorzystuje technologię MIMO, czyli Multiple Input Multiple Output — wiele wejść i wiele wyjść — aby poprawić jakość połączenia i zwiększyć szybkość transmisji danych. Aktywne anteny z wbudowanymi wzmacniaczami mogą również pomagać w utrzymaniu stabilnego sygnału na obszarach o słabszym zasięgu.

Czy nadal poprawia aerodynamikę?

Płetwa rekina nie jest też całkowicie pozbawiona znaczenia z punktu widzenia aerodynamiki.

Jej kształt można zoptymalizować tak, aby kontrolował przepływ powietrza, ograniczał turbulencje i minimalizował opór aerodynamiczny. Jej wkład w ogólną aerodynamikę pojazdu jest stosunkowo niewielki, ale nawet drobne usprawnienia mogą mieć znaczenie, szczególnie w samochodach elektrycznych, w których każda poprawa efektywności energetycznej może wpływać na zasięg.

Obudowa chroni również wrażliwy sprzęt antenowy przed uszkodzeniami mechanicznymi i wandalizmem. Tradycyjne anteny prętowe mogą zostać wygięte lub złamane w automatycznych myjniach, podczas gdy prawidłowo zintegrowaną płetwę rekina znacznie trudniej uszkodzić.

Obudowy zazwyczaj wykonuje się z odpornego na uderzenia tworzywa ABS lub poliuretanu i lakieruje na kolor nadwozia. W zależności od konstrukcji można je mocować za pomocą kleju lub łączników mechanicznych.

Na rynku akcesoriów dostępne są także ozdobne nakładki, które jedynie naśladują wygląd płetwy rekina i nie zawierają żadnego sprzętu antenowego. Prawdziwa fabryczna płetwa rekina może jednak być zaawansowanym urządzeniem elektronicznym ukrytym w bardzo małej obudowie.

Ważny element samochodów połączonych z siecią

W miarę jak pojazdy stają się coraz bardziej połączone z siecią i zautomatyzowane, rola dachowego modułu antenowego jeszcze bardziej zyskuje na znaczeniu.

Może on pełnić funkcję centrum komunikacyjnego systemów vehicle-to-everything, czyli V2X, umożliwiając pojazdowi wymianę danych z otaczającą infrastrukturą i innymi pojazdami połączonymi z siecią. Może również obsługiwać nawigację satelitarną i komunikację z usługami chmurowymi.

W pojazdach elektrycznych ten sam system może pomagać w obsłudze telemetrii i funkcji zdalnego ładowania. Producenci samochodów nadal eksperymentują z rozmiarami, kształtem i możliwościami tych modułów, dodając kolejne anteny i czujniki w miarę rosnącej zależności pojazdów od łączności bezprzewodowej.

Płetwa rekina przeszła więc długą drogę: od aerodynamicznego grzbietu w pionierskich europejskich samochodach po zaawansowany technologicznie moduł komunikacyjny we współczesnych pojazdach.

Jej zadanie nie polega już wyłącznie na nadawaniu samochodowi charakterystycznego wyglądu. Za tym małym kawałkiem plastiku może kryć się zestaw anten i elektroniki odpowiedzialnych za utrzymywanie łączności pojazdu ze światem zewnętrznym.