Shina sotib olishdan oldin uning ishlab chiqarilgan sanasini nega tekshirish kerak

Shina xarid qilayotganda haydovchilar ko‘pincha o‘lcham, protektor va brendga e’tibor qaratadi. Ishlab chiqarilgan sana ham e’tiborga loyiq. Rezina vaqt o‘tishi bilan o‘zgarib, qattiqlashadi va egiluvchanligini yo‘qotadi. Bu yo‘l bilan ilashish, yurish qulayligi, ravonligi va yo‘l shovqiniga ta’sir qilishi mumkin.

Ishlab chiqarilgan sana bevosita shinaning yon devoriga oval ichidagi to‘rtta raqam ko‘rinishida tushiriladi. Dastlabki ikki raqam ishlab chiqarilgan haftani, oxirgi ikki raqam esa yilni bildiradi. Masalan, 2525 kodi shina 2025-yilning 25-haftasida ishlab chiqarilganini anglatadi.

Mutaxassisning aytishicha, avtomobil shinalarining taxminiy xizmat muddati odatda ishlab chiqarilgan sanadan boshlab qariyb besh yilni tashkil etadi. Yuqori sifatli shinalar uzoqroq xizmat qilishi mumkin. Biroq 10 yillik shinalardan, hatto ular saqlangan va hech qachon avtomobilga o‘rnatilmagan bo‘lsa ham, foydalanish tavsiya etilmaydi.

Ishlab chiqarilgan sanasi aynan bir xil bo‘lgan shinalar to‘plamini izlash shart emas. Bitta to‘plamdagi shinalar ishlab chiqarilgan vaqtining bir necha haftaga farq qilishi ularning xususiyatlariga amalda juda kam ta’sir qiladi. Ishlab chiqarilganiga ikki yoki uch yil bo‘lgan shinalarga, ayniqsa sovuq havoda foydalanish uchun mo‘ljallangan qishki shinalarga ko‘proq e’tibor berish kerak.

Saqlash sharoitlari ham muhim. Shinalar harorati barqaror bo‘lgan quruq muhitda saqlanishi va to‘g‘ridan-to‘g‘ri quyosh nuridan himoyalanishi kerak. Xarid qilishdan oldin haydovchilar nafaqat sana kodini, balki rezinaning umumiy holatini ham tekshirishi lozim. Hatto nisbatan yangi shina ham noto‘g‘ri saqlangan bo‘lsa, yaroqliligini yo‘qotishi mumkin.

Shinalar yeyilgandek ko‘rinmasa ham nega eskiradi

Shinalar hali foydalanishga yaroqli ko‘rinsa ham, ayrim foydalanish xususiyatlarini asta-sekin yo‘qotadi. Yeyilish faqat protektor chuqurligiga ta’sir qilmaydi. U burilishlardagi boshqaruvchanlik, tormozlash samaradorligi va avtomobilning ho‘l yo‘l qoplamasidagi harakatiga ham ta’sir qilishi mumkin.

Asosiy muammo — yo‘l bilan ilashishning kamayishi

Yeyilgan shinalar avtomobilning rul harakatlariga javob berish aniqligini pasaytirishi, tormoz yo‘lini uzaytirishi va yo‘l bilan ilashishni yo‘qotish ehtimolini oshirishi mumkin. Bu ta’sirlar sirpanchiq yuzalarda, keskin tezlanishda yoki favqulodda tormozlashda yanada yaqqol sezilishi mumkin. Haydovchiga yordam beruvchi elektron tizimlar ma’lum darajada aralashishi mumkin, ammo shinaning yo‘qolgan ilashish qobiliyatini to‘liq qoplay olmaydi.

Yangi shinalar yo‘l bilan tutashuv maydonidan suvni samarali chiqarib yuborishga mo‘ljallangan bo‘lib, avtomobilning barqarorligini saqlashga yordam beradi. Protektor yeyilgani sari bu qobiliyat pasayadi. Yuqori tezliklarda shinalar va yo‘l qoplamasi orasidagi suv tufayli avtomobil yo‘l bilan tutashuvni yo‘qota boshlashi mumkin.

Agar bunday holat ko‘lmaklardan yoki yo‘lning ho‘l qismlaridan o‘tishda allaqachon sezilayotgan bo‘lsa, shinalarni zudlik bilan almashtirish kerak. Mutaxassislar ho‘l yo‘l qoplamasida xavfsiz yurish uchun protektorning qoldiq chuqurligi kamida 3 millimetr bo‘lishini tavsiya etadi.

Ma’lum bir bosqichda yeyilgan shinalarning shovqini ham sezilarli darajada kuchayishi mumkin. Protektor elementlari yeyilgani sari ularning tovush to‘lqinlarini tarqatish qobiliyati o‘zgaradi. Shovqinning ortishiga shinalarning o‘zi sabab bo‘lsa ham, haydovchilar yo‘l qoplamasi yoki osma tizimini ayblashi mumkin.

Agar shinalar taxminan 10 yillik bo‘lsa yoki yomon sharoitlarda saqlangan bo‘lsa, rezina aralashmasi egiluvchanligini yo‘qotishi mumkin. Shunda protektor nisbatan chuqur bo‘lib qolgan taqdirda ham yo‘l bilan ilashish yomonlashishi mumkin. Kam masofa bosib o‘tilgani shina hali ham xavfsiz holatda ekanini har doim ham anglatmaydi.

Shinaning ichki tuzilmasida ham vaqt o‘tishi bilan mexanik zo‘riqishlar to‘planadi. Eski yoki kuchli yeyilgan shina yangisi bilan bir xil konstruktiv mustahkamlikka ega bo‘lmasligi mumkin. Bu chuqurlarga tushgandan keyin shikastlanish yoki bo‘rtmalar paydo bo‘lish xavfini oshiradi.

Shinalar lampochka kabi birdan ishdan chiqmaydi. Ularning xavfsizlik zaxirasi asta-sekin kamayadi. Avval tormozlash samaradorligi yomonlashishi, keyin yo‘l shovqini ortishi va ho‘l yo‘l qoplamasi bilan ilashish pasayishi mumkin. O‘zgarishlar asta-sekin yuz bergani sababli haydovchilar ularga ko‘nikib qolishi mumkin, ho‘l yo‘l esa shinalarning xususiyatlari qanchalik pasayganini ko‘rsatib beradi.

Tog‘ va qor parchasi belgisi nimani anglatadi

Haydovchilar qishki va barcha mavsumlarga mo‘ljallangan shinalardagi 3PMSF (Three-Peak Mountain Snowflake — uch cho‘qqili tog‘ va qor parchasi) belgisiga ham e’tibor berishi kerak. Tog‘ va qor parchasi belgisi shina qordagi ilashish bo‘yicha standartlashtirilgan sinovdan o‘tganini hamda qishda foydalanish uchun eng kam talablarga javob berishini bildiradi.

3PMSF va M+S (Mud and Snow — loy va qor) o‘rtasidagi asosiy farq sinov talabidir. M+S belgisi odatda protektor tuzilishi va ishlab chiqaruvchining bayonotiga asoslanadi, 3PMSF esa shinaning rasmiy sinovdan o‘tishini talab qiladi.

Bu sinov qorda tezlanish paytidagi ilashishni o‘lchaydi. U tormozlash, boshqaruvchanlik yoki muzdagi xususiyatlarni baholamaydi.

Shu sababli tog‘ va qor parchasi belgisini qishki sharoitlarda xavfsizlikning to‘liq kafolati deb qabul qilmaslik kerak. 3PMSF sertifikatiga ega shinalar qorda odatiy barcha mavsumlarga mo‘ljallangan shinalardan, umuman olganda, yaxshiroq, ammo murakkab sharoitlarda, ayniqsa muzda yoki juda sovuq havoda, an’anaviy qishki shinalardan ortda qolishi mumkin.

Foydalanish xususiyatlari rezina aralashmasi, protektor chuqurligi, shina bosimi va avtomobil vazniga ham bog‘liq. Yon devorda tegishli belgi bo‘lsa ham, haydovchilar faqat shu belgiga tayanmasdan, ob-havo va haydash sharoitlarini hisobga olishi kerak.